Overstroming Ruisbroek in 1976

3 januari 1976. Een zware noordwesterstorm valt samen met springtij. Het water in de Schelde stijgt razendsnel en in Ruisbroek begeeft de Vlietdijk het. In enkele uren tijd verandert het dorp in een binnenzee. Honderden inwoners moeten hals over kop hun woning verlaten. De beelden van straten, huizen en winkels onder water gaan heel Vlaanderen rond en staan vijftig jaar later nog altijd op het netvlies van velen. 
‍
De overstroming van Ruisbroek werd een kantelpunt. Ze maakte pijnlijk duidelijk dat Vlaanderen beter beschermd moest worden tegen overstromingen vanuit de Schelde en haar zijrivieren. Een jaar later zag het Sigmaplan het levenslicht. 

Vandaag, vijftig jaar later, is er veel veranderd. Langs de Schelde en haar zijrivieren werden honderden kilometers dijken versterkt, gecontroleerde overstromingsgebieden aangelegd en riviernatuur hersteld. Bij stormtij vangen die overstromingsgebieden grote hoeveelheden water op, waardoor de druk op de dijken afneemt en woonkernen beter beschermd blijven. Projecten zoals de Polders van Kruibeke, het Zennegat, Bergenmeersen en Paardeweide bewezen de voorbije jaren al meermaals hun nut wanneer het waterpeil opnieuw uitzonderlijk hoog opliep. 
‍
De herdenking van de ramp op 3 januari 2026 stond dan ook niet alleen stil bij het verleden. Getuigen deelden hun verhaal, bloemen werden neergelegd aan de plaats van de dijkbreuk en een water- en lichtspektakel sloot de plechtigheid af. Maar tegelijk was de boodschap duidelijk: de klimaatverandering zorgt ervoor dat investeren in waterveiligheid en riviernatuur noodzakelijk blijft. Wat in 1976 gebeurde, mag zich nooit meer herhalen.

Herdenking Ruisbroek op 3 januari 2026, ©Jens Batanie

In 2027 viert ook het Sigmaplan zijn vijftigste verjaardag. Een mooi moment om terug te blikken op wat er de voorbije halve eeuw is gerealiseerd, maar vooral om vooruit te kijken. Want leven met een getijdenrivier vraagt blijvende investeringen, slimme oplossingen én ruimte voor water. Dankzij het Sigmaplan is Vlaanderen vandaag veel beter voorbereid op extreme stormtijen dan vijftig jaar geleden.

Hoe maken we onze dijken bestand tegen de gevolgen van de klimaatverandering?
Die vraag staat centraal in het Europese Interreg-project BONSAI (Boosting flood resilience in estuarine systems anticipating shifting climate zones). Samen met 16 partners uit België, Nederland, Frankrijk en Duitsland werkt De Vlaamse Waterweg nv aan innovatieve oplossingen om waterkeringen beter te beschermen tegen extreme weersomstandigheden, hogere waterstanden en zeespiegelstijging.

In Vlassenbroek stellen we een unieke testlocatie ter beschikking waar onderzoekers onder meer golfklap- en overloopproeven uitvoeren. Daarnaast werken we mee aan nieuwe technieken om dijken te beoordelen en testen we mobiele waterkeringen als noodmaatregel tegen overstromingen. Ook ontwikkelen we digitale hulpmiddelen voor efficiënter crisisbeheer. Tot slot maakt de opleiding van vrijwillige dijkinspecteurs deel uit van het project.

BONSAI loopt nog tot midden 2029 en wordt ondersteund door het Europese Interreg North-West Europe-programma. De opgedane kennis helpt niet alleen Vlaanderen, maar ook andere estuaria in Noordwest-Europa om zich beter voor te bereiden op de uitdagingen van een veranderend klimaat.

Golfklapproeven in Vlassenbroek, ©DVW

Droogte, overstromingen en waterkwaliteit hangen nauw met elkaar samen. Met de vernieuwde Blue Deal kiest Vlaanderen daarom voor een brede aanpak die het volledige watersysteem weerbaarder maakt tegen klimaatverandering. Niet alleen water afvoeren wanneer er te veel is, maar het ook langer vasthouden, de natuurlijke sponswerking herstellen en zorgen voor gezonde rivieren en valleien.

Het Sigmaplan speelt daarin een sleutelrol. De Vlaamse regering wil de uitvoering van het huidige Sigmaplan – met sterkere dijken, gecontroleerde overstromingsgebieden en bijbehorende natuurontwikkeling – tegen 2030 zo ver mogelijk afronden. Tegelijk blijft er aandacht voor de afwatering van het achterland, bijvoorbeeld via bufferbekkens, uitwateringsconstructies en pompstations.

Ook het natuurluik krijgt een extra impuls. In onder meer de Durmevallei, de vallei van de Grote en Kleine Nete en de Demervallei investeren we verder in wetlands, moerassen en hermeandering. Deze landschappen bieden niet alleen meer ruimte aan planten en dieren. Ze houden ook water langer vast, helpen verdroging tegengaan en kunnen bij hevige neerslag als natuurlijke buffer werken.

Voor die ambities maakt de Vlaamse regering de komende jaren bijkomende middelen vrij. Daarmee krijgt zowel de verdere uitvoering van de waterveiligheidsprojecten als het natuurluik van het Sigmaplan extra ondersteuning. Zo kan Vlaanderen geplande ingrepen versnellen en tegelijk blijven investeren in een veerkrachtiger watersysteem.

En ondertussen kijken we al verder. Met Sigmaplan 3.0 bereiden we ons voor op de toenemende impact van klimaatverandering en zeespiegelstijging. De focus ligt daarbij niet alleen op bescherming tegen stormvloeden en piekafvoeren, maar ook op droogte, waterkwaliteit en meer sponswerking door natuurontwikkeling. Zo groeien Sigmaplan en Blue Deal steeds sterker naar elkaar toe: één geïntegreerde aanpak voor een veilig, natuurlijk en waterwijs Vlaanderen.

Kaart
vergroten

Zonsopgang in het Mechels Broek ©Stad Mechelen

Hoe laat je mensen genieten van bijzondere wetlands zonder de natuur onder druk te zetten? Met Waterland Wonderen zoeken zeven Vlaamse en Nederlandse partners de komende drie jaar naar slimme manieren om natuurbeleving en natuurbescherming te verzoenen. Ook het Sigmaplan doet mee.

We trekken er graag op uit. Maar hoe meer bezoekers kwetsbare natuurgebieden ontdekken, hoe groter ook de uitdaging om die natuur te beschermen. Zeker wetlands zijn kwetsbaar voor verstoring, afval en een te grote recreatiedruk. Tegelijk hebben we die natte natuur hard nodig. Wetlands bufferen water, slaan koolstof op, temperen hitte en bieden een thuis aan heel wat planten en dieren.

Precies daar wil Waterland Wonderen een verschil maken. In dit Interreg-project bundelen zeven partners uit Vlaanderen en Nederland hun expertise in natuur, toerisme, ontwerp en educatie. Samen zoeken ze naar manieren om bezoekers van wetlands te laten genieten zonder hun ecologische draagkracht uit het oog te verliezen. Dat doen ze onder meer met duurzame belevingsinfrastructuur, wandel- en fietsroutes en verhalen die bezoekers meenemen in het belang van natte natuur. Door bezoekers bovendien beter over verschillende plekken te spreiden, krijgen kwetsbare zones meer ademruimte. Het project loopt tot maart 2029.

Het Sigmaplan doet mee
Ook binnen het Sigmaplan zoeken we naar een goed evenwicht tussen topnatuur en recreatief en toeristisch gebruik. Veel Sigmaplangebieden combineren bijzondere natte natuur met wandel- en fietsroutes en andere vormen van natuurbeleving. De uitdaging: bezoekers van die landschappen laten genieten zonder de natuur onder druk te zetten.

Als projectpartner brengt De Vlaamse Waterweg nv die ambitie binnen Waterland Wonderen concreet in de praktijk. Zo komt er in het gecontroleerd overstromingsgebied Oudbroek-Schellandpolder een nieuw belevingspad en onderzoeken we hoe we de natuurbeleving ter hoogte van de Dijlemonding kunnen vergroten. Bezoekers kunnen er de bijzondere natuur van dichtbij ontdekken én kennismaken met het verhaal van het Sigmaplan: hoe we ruimte geven aan water, beschermen tegen overstromingen en tegelijk nieuwe kansen creëren voor natuur.