Na een uitzonderlijk nat 2024 volgde een van de droogste lentes in decennia. Het contrast kon niet groter zijn en illustreert hoe grillig het weer vandaag is. Overstromingen en watertekorten wisselen elkaar steeds sneller af. Het Sigmaplan speelt daarin een sleutelrol: door rivieren opnieuw ruimte te geven, bouwen we tegelijk bescherming tegen stormtij en buffers tegen droogte. Wim Dauwe legt uit hoe elke nieuwe schakel in het plan Vlaanderen sterker maakt, en waarom flexibiliteit de troef is voor de toekomst.
“Dijken verhogen en water wegpompen zijn geen duurzame oplossingen. We moeten ons landschap opnieuw laten samenwerken met het water. Het Sigmaplan doet dat door gecontroleerde overstromingsgebieden aan te leggen die stormtij bufferen en tegelijk water vasthouden in drogere periodes. Op strategische plaatsen langs de Schelde en haar zijrivieren zorgen intussen 31 gecontroleerde overstromingsgebieden voor actieve bescherming. Daarnaast is al meer dan 290 kilometer dijk versterkt. Met elke nieuwe schakel groeit het beschermingsniveau. Zo bouwen we aan een robuuste klimaatbuffer tegen stormvloeden en een stijgende zeespiegel.”
“2025 was een intens jaar. Een eerste belangrijke stap was Bovenzanden: dankzij een nieuwe gecombineerde in- en uitwateringssluis staat dit gebied nu dagelijks onder invloed van het getij. Daarmee ontstaat een uniek stuk zoete getijdennatuur. Begin februari stroomde er voor het eerst rivierwater binnen, een bijzonder moment.”
“Ook in de Demervallei is er veel vooruitgang. We startten met de tweede fase in Kloosterbeemden, waar een lange drempel en vispassage het waterpeil stabieler houden, zelfs in droge zomers. Verderop, tussen Betekom en Werchter, verbinden we tien historische meanders opnieuw met de Demer. Dat biedt dubbele winst: meer waterveiligheid én ruimte voor rietmoeras en natte graslanden.”
“In Antwerpen rondden we de stabilisatiewerken van de historische kaaimuur af, over een traject van drie kilometer tussen de Kennedytunnel en het Loodswezen. Tegelijk kreeg de stad er langs Nieuw Zuid een park van 5,5 hectare bij, met waterpartijen, speelzones en sportplekken – mét verhoogde waterkering.”
“Daarnaast zetten we nieuwe stappen in andere Sigmaplanprojecten. Wal-Zwijn werd deze zomer volledig afgewerkt en groeit nu uit tot een volwaardig overstromingsgebied met typische riviernatuur. In Ham, deel van het project Gent-Wetteren, leggen we de laatste hand aan een gebied dat tegelijk water opvangt en getijdennatuur ontwikkelt. Langs de Schelde in Dendermonde wordt Vlassenbroek klaargemaakt om bij stormvloeden water te slikken, en in Hamme nadert De Bunt zijn inwerkingtreding: eind 2025 zal dit gebied mee de waterstanden op de Schelde verlagen. Tot slot zijn we in het gecontroleerd overstromingsgebied Bastenakkers in Wetteren gestart met de aanleg van de ringdijk; dat project loopt nog tot 2027. Al die schakels samen maken het systeem sterker.”
“De aanpak van het Sigmaplan is gebaseerd op natuurgebaseerde oplossingen: ruimte geven aan water en de natuur als bondgenoot. Dat werkt én inspireert. Afgelopen jaar ontvingen we verschillende buitenlandse delegaties, van waterexperts tot beleidsmakers. Ook de internationale pers kwam langs. Het is mooi om te zien dat onze aanpak niet alleen lokaal resultaat oplevert, maar ook elders als voorbeeld wordt gezien.”
“Voor een groot stuk wel. De strategie – rivieren ruimte geven – blijft overeind. Maar de omstandigheden evolueren. We krijgen te maken met langere droogteperiodes én met plotse waterbommen zoals in 2021. Daarom denken we nu al vooruit: hoe bouwen we een Sigmaplan 3.0 dat ook die extremen aankan? De sterkte van ons plan zit in de eenvoud van de bouwstenen. Overstromingsgebieden en dijken kan je opschalen of aanpassen. Een dijk kan bijvoorbeeld meegroeien met de zeespiegel. Die flexibiliteit willen we behouden.”
“Op dit moment lopen verschillende studietrajecten. We onderzoeken welke maatregelen nodig zijn, verzamelen data via monitoring en houden reserveprojecten klaar. Eén ding staat vast: de principes van het Sigmaplan blijven een basissteen. Door water en natuur ruimte te geven, bouwen we aan een systeem dat schokken kan opvangen, en dat is precies wat Vlaanderen nodig heeft.”
